Trường chuyên có thực sự cần thiết không?

Bây giờ chúng ta hãy tưởng tượng rằng các trường đại học tuyển sinh dựa vào điểm IELTS và SAT. Không hề có trường chuyên, không hề có thi học sinh giỏi các cấp. Khi đó có một trung tâm gia sư mở một lớp dạy thêm Vật Lý, mục đích là dạy học sinh kỹ năng giải các bài toán lắt léo phức tạp trong Vật Lý để cho vui thôi. Học phí là 300 nghìn/buổi, và miễn phí cho học sinh thuộc hộ nghèo và cận nghèo (có giấy xác nhận của địa phương). Khi đó thử hỏi có bao nhiêu học sinh đăng ký học thêm ở đó? Đó mới thực sự là những học sinh đam mê Vật Lý.

Nhân mọi người bàn chuyện trường chuyên, mình tự hỏi ngày xưa có say mê Vật Lý hay không mà học chuyên Lý? Chắc chắn khi đó mình không say mê môn Vật Lý. Các bạn mình giải bài Vật Lý thì giỏi rồi nhưng có say mê nó không thì mình không rõ. Mình thấy mọi người bàn bạc để làm các bài tập về phân tích lực nhưng chưa bao giờ thấy hỏi nhau tại sao đi xe đạp thì không ngã mà dừng lại thì ngã. Thấy mọi người tính điện trở mấy cái mạng phức tạp nhưng chưa thấy bao giờ hỏi cái mạng đấy có nhà nào lắp như vậy không. Thấy mọi người giải mấy bài toán vật lý hạt nhân nhưng chưa bao giờ thấy bàn chuyện bom nhiệt hạch khác bom nguyên tử ra sao mà năng lượng khủng khiếp như vậy. Chưa thấy bao giờ hỏi xem trên bầu trời đâu là sao và đâu là hành tinh, tại sao mặt Trăng hay mặt Trời tròn nhưng không phải hình vuông. Tất cả 60 bạn mình học chuyên Lý giờ cũng không có ai theo nghiên cứu Vật Lý cả. Đa phần mọi người chọn vào các trường mà cho rằng sau này dễ xin được việc làm hơn.

Đó là thời mình, cách đây hơn 20 năm rồi. Bây giờ mình không rõ trường chuyên có phải là nơi để nuôi dưỡng ước mơ của học sinh để trở thành những nhà Toán học và Vật lý vĩ đại hay những Bác sỹ với hoài bão nghĩ ra các phương thuốc mới hay không. Tuy nhiên việc có rất nhiều học sinh phải bỏ thời gian ra ôn luyện các môn thi chuyên thì thật sự không cần thiết. Các bài thi chuyên thường lắt léo, đòi hỏi chúng ta phải quen với dạng thì mới làm được. Nó rèn luyện trí nhớ và khả năng tính toán chứ không phải khả năng sáng tạo. Chỉ có 10% học sinh đỗ vào chuyên nhưng có rất nhiều học sinh phải bỏ nhiều thời gian để luyện thi thì thực sự lãng phí thời gian.

Đam mê một môn học nào đó là điều đáng được khuyến khích. Tuy nhiên vào học chuyên không phải là con đường duy nhất để theo đuổi đam mê đó. Mình có quen một giáo sư bên New Zealand. Ông ta có kể rằng con trai của ông ta trong một lần đi xem các anh chị học múa bỗng nhiên đòi bố mẹ cho đi học múa và bây giờ trở thành một vũ công bale, dù không có trường chuyên về múa cho học sinh. Âm nhạc cũng vậy. Ngày càng có nhiều ca sỹ dù mình không thấy mấy trường chuyên có môn chuyên âm nhạc hay hội họa. Ngày nay với sự xuất hiện của Internet các học sinh hoàn toàn có thể tìm hiểu về môn học mình yêu thích và học chuyên sâu nó ở bậc đại học. Khác biệt lớn nhất giữa trường chuyên và trường thường là học sinh ở trường chuyên sẽ học được nhiều bài toán lắt léo của môn chuyên trong phạm vi kiến thức phổ thông.

Ở bậc phổ thông học sinh được học nhiều môn học, và không phải ngẫu nhiên mà Bộ GD yêu cầu học sinh thi tốt nghiệp THPT 6 môn chứ không phải 4 môn như trước đây. Tiếp cận với nhiều môn học, học sinh sẽ nhận ra đâu là môn họ yêu thích và đại học mới chính là nơi để đào tạo chuyên sâu về lĩnh vực đó. Bây giờ thi đại học không còn khó đến mức chúng ta phải học chuyên mới thi đỗ được. Hãy để cho học sinh học đều các môn ở phổ thông, và theo đuổi môn học nào các em thích ở bậc đại học và sau đại học.